Na obrzeżach Rift Valley, w południowo-wschodniej Ugandzie, wilgotne lasy równikowe Bwindi dają schronienie setkom gatunków zwierząt i ptaków, ale nie to stanowi o ich wyjątkowości. Park słynie szczególnie z tego, że jest domem dla największej populacji goryli górskich na świecie – zamieszkuje ich tam prawie 500.

Goryle górskie żyją tylko w gęstych, górzystych lasach czterech parków narodowych na świecie.

Znajdziemy je w Parku Narodowym Bwindi Impenetrable Forest w Ugandzie, wzdłuż wulkanicznego pasma Virunga w Parku Narodowym Wulkanów Rwandy, w Parku Narodowym Mgahinga w Ugandzie i wreszcie w Parku Narodowym Virunga w Demokratycznej Republice Konga (relacja z wyprawy do Wirungi).

Pozwolenia na tropienie goryli polecono nam kupić z przynajmniej 6-miesięcznym wyprzedzeniem. Nie mogąc się doczekać, postanowiłam wszystko załatwić na ponad 8 miesięcy przed planowanym przyjazdem i – o zgrozo – okazało się, że w wybranym przeze mnie terminie nie ma już miejsc. Po kilku zmianach w kalendarzu, udało nam się dokonać rezerwacji tydzień później.

Godzina w towarzystwie goryli jest niestety bardzo kosztowna – cena w 2019 roku wynosiła 600 USD za osobę (od lipca 2020 wynosi 700 USD). Do prawdziwych pasjonatów naczelnych – za habituation experience , czyli 4 godziny obserwacji goryli w 4-osobowej grupie uczestników, zapłacimy 1500 USD. Najłatwiejszym sposobem zorganizowania permitów jest skorzystanie z pomocy lokalnej agencji ; pomoże nam również w znalezieniu zakwaterowania, w zależności od sektora, w którym przyjdzie nam szukać goryli. Hotel powinien znajdować się blisko bramy, gdzie organizowana jest zbiórka wcześnie rano. Rangersi wiedzą, w jakiej odległości od miejsca zbiórki znajduje się każda z gorylich rodzin. Możemy ich rano poprosić o przypisanie do grupy przebywającej głębiej w lesie, jeśli chcemy bardziej zasłużyć na ich spotkanie.

W praktyce, trekking może zająć od 15 minut do nawet 4 godzin, w zależności od tego, jak daleko dana rodzina znajduje się od miejsca zbiórki i jak szybko się porusza. Naiwnie zakładam, że mielibyście ochotę na bardziej wymagającą przygodę niż tylko krótki spacer, aby zobaczyć Wasze ukochane goryle. Więcej o gorylach w poście o Wirundze tutaj.

Nieprzenikniona leśna szata Bwindi sprawia, że spotkanie z gorylami może się odbywać przez zieloną kurtynę. Tak też się stało w naszym przypadku – ciężko nam było podążać wzrokiem za gorylami ginącymi w gąszczach i chaszczach. Co więcej, w sektorze Rushaga teren jest bardzo stromy – musimy nieustannie wspinać się i schodzić, aby utrzymać goryle tempo. Trzeba też uważać, aby nie spaść przypadkiem na plecy śpiącego tuż pod nami silverbacka (mało brakowało!). Jak śpiewał Brassens: strzeż się goryyylaaa!

Bwindi składa się z czterech sektorów: Rushaga na południowym zachodzie, Buhoma na północy (o największa populacja goryli), Ruhija na wschodzie i sektor Nkuringo na południu. Warto chwilę pomyśleć, zanim wybierzemy ten, który najlepiej pasuje do naszej trasy – gruntowe drogi wokół parku są w opłakanym stanie i nie pozwalają na szybkie przemieszczanie się.

Wybraliśmy sektor Rushaga. Każdą z pięciu rodzin goryli odwiedza tutaj codziennie osiem osób. Baza noclegowa jest bardzo różnorodna, więc każdy powinien znaleźć coś na swoją kieszeń (polecam Karungi Camp prowadzony przez Ugandyjczyków). Oprócz trekkingu z gorylami, sektor Rushaga jest centrum przyzwyczajania goryli do ludzi (habituation experience) – dwie rodziny goryli biorą codziennie udział w tym programie.

Wzrost populacji ludzkiej (niekontrolowany w Ugandzie), a co za tym idzie zwiększenie hodowli i upraw, stanowią zagrożenie dla przetrwania goryli, zabierając im potrzebną do życia przestrzeń. Ich ochrona nie powinna jednak polegać na jednoczesnym ograniczaniu jakości życia lokalnych społeczności. Okoliczni mieszkańcy, rezygnując z możliwości gospodarowania ziemią na rzecz przyrody, powinni jako pierwsi czerpać korzyści z rozwoju turystyki w regionie.

Zdaniem doświadczonego konserwatora przyrody i Naczelnego Strażnika Parku Narodowego Wirunga, Emmanuela de Merode, afrykańskie parki powinny dążyć do poprawy sytuacji ekonomicznej ludzi mieszkających w ich pobliżu, ponieważ to na nich spadają bezpośrednie skutki ochrony lasów i zwierząt. Może to być zarówno zakaz wycinania drzew na węgiel drzewny, czasem jedyne źródło energii dla mieszkańców, jak i zakaz uprawiania żyznej gleby w parkach.

Według pana de Merode, należy szukać alternatywy dla tych ograniczeń dla miejscowej ludności, aby zrekompensować jej stracone możliwości (źródło). Tylko w ten sposób mieszkańcy poprą ochronę parku, a od tego zależeć będzie jego przyszłość.

Turyści mają wiele możliwości uczestniczenia w inicjatywach kulturalnych lokalnych społeczności. Wioska Rubuguri, położona w pobliżu bramy Rushaga, proponuje wiele opcji trekkingowych z lokalnymi przewodnikami, podczas których możemy dowiedzieć się więcej o życiu zwykłych Ugandyjczyków oraz o sposobach wspierania rozwoju wsi. Możemy tam zostać przez wiele dni i odpocząć w lokalnych eko-domkach. W wiosce Bwindi, Bwindi Bar pomaga ludziom po przejściach zdobyć pierwsze doświadczenie zawodowe. Wokół Mgahinga starsi plemienia Batwa prowadzą gości na leśne wycieczki szlakiem Batwa, tłumacząc tradycyjne techniki użycia roślin leczniczych.